Phớt trục quay cho máy bơm ly tâm và máy bơm hóa chất là linh kiện làm kín quan trọng nhất trong cụm trục bơm, ngăn chặn rò rỉ chất lỏng dọc theo trục quay ra ngoài. Phớt trục quay hỏng hóc là nguyên nhân hàng đầu gây rò rỉ hóa chất tại nhà máy, gián đoạn sản xuất và nguy cơ cháy nổ với các chất lỏng dễ bay hơi. Lựa chọn đúng loại phớt và vật liệu là yếu tố then chốt bảo đảm vận hành ổn định và an toàn.
Phớt trục quay máy bơm – Cấu tạo và nguyên lý làm việc
Phớt trục quay (rotary shaft seal) là vòng đệm làm kín lắp vào vỏ máy bơm, tiếp xúc với trục quay để ngăn chất lỏng bơm rò rỉ ra ngoài hoặc ngăn không khí lọt vào hệ thống áp suất âm. Cấu tạo gồm vòng cao su đàn hồi (môi làm kín), lò xo tạo lực tỳ vào trục, và vỏ kim loại hoặc nhựa định vị trong hốc. Môi cao su tiếp xúc trực tiếp với trục quay nên phải được chọn đúng vật liệu phù hợp với chất lỏng bơm.
Với máy bơm ly tâm thông thường, phớt trục loại TC/SC làm từ NBR là lựa chọn phổ biến và kinh tế. Với máy bơm hóa chất tiếp xúc dung môi, axit hay kiềm, phải dùng Viton FKM hoặc PTFE để tránh hư hỏng sớm. Xem thêm phớt cao su công nghiệp.
Bảng thông số kỹ thuật phớt trục quay máy bơm
| Thông số | Phớt NBR | Phớt Viton FKM | Phớt PTFE |
|---|---|---|---|
| Nhiệt độ làm việc | -40°C đến +120°C | -20°C đến +200°C | -200°C đến +260°C |
| Tốc độ trục tối đa | 4–8 m/s | 4–8 m/s | 6–10 m/s |
| Chịu dầu khoáng | Xuất sắc | Xuất sắc | Xuất sắc |
| Chịu hóa chất | Kém | Xuất sắc | Xuất sắc |
| Chịu nước nóng | Tốt | Tốt | Xuất sắc |
| Tiêu chuẩn kích thước | JIS B 2402, DIN 3760 | JIS B 2402, DIN 3760 | Theo yêu cầu |
| Loại phổ biến | TC, SC, TB, SB | TC, SC | Lip seal đặc chủng |
Phân loại phớt trục quay theo kiểu kết cấu
Phớt trục quay cho máy bơm được phân loại theo kiểu kết cấu và số môi làm kín:
- Phớt TC (hai môi kín, có lò xo): Phổ biến nhất, có hai môi cao su bao gồm một môi làm kín chính và một môi chắn bụi. Phù hợp hầu hết máy bơm ly tâm công nghiệp.
- Phớt SC (một môi kín, không lò xo): Cấu trúc đơn giản, dùng cho bơm áp suất thấp và bơm nước sạch không có yêu cầu bịt kín cao.
- Phớt cơ học (mechanical seal): Dùng cho bơm hóa chất cao cấp, gồm hai mặt phẳng lapping tiếp xúc nhau. Độ kín tốt hơn nhiều so với phớt môi, dùng cho hóa chất độc hại.
- Phớt Viton NOK: Nhãn hiệu Nhật Bản chất lượng cao, dùng cho máy bơm hóa chất chính xác. Xem thêm phớt thủy lực cao su.
Ứng dụng phớt trục quay trong các loại máy bơm
Phớt trục quay được sử dụng trong hầu hết các loại máy bơm công nghiệp và dân dụng:
- Máy bơm ly tâm nước sạch: Phớt TC-NBR đường kính 20–80mm, thay định kỳ 1–2 năm tùy tải trọng và chất lượng nước.
- Máy bơm hóa chất: Bắt buộc dùng Viton FKM hoặc PTFE khi bơm axit, kiềm, dung môi. Không dùng NBR vì sẽ trương nở và rò rỉ sau vài tuần.
- Máy bơm dầu thủy lực: NBR là tiêu chuẩn cho dầu khoáng, Viton cho dầu tổng hợp và dầu chịu lửa. Xem thêm phớt thủy lực.
- Máy bơm thực phẩm và dược phẩm: Silicone hoặc EPDM đạt FDA, chịu rửa hơi nước CIP/SIP ở 140°C. Xem thêm gioăng silicon công nghiệp.
- Máy bơm nước thải: EPDM chịu kiềm và hóa chất khử trùng Clo, tuổi thọ cao trong môi trường ẩm ướt liên tục.
Hướng dẫn chọn phớt trục quay đúng cho máy bơm
Để chọn phớt trục quay đúng, cần xác định: đường kính trục (d), đường kính ngoài hốc (D), chiều rộng hốc (b), tốc độ quay (vòng/phút), chất lỏng bơm và nhiệt độ làm việc. Với máy bơm ly tâm nước sạch tốc độ thấp dưới 3000 vòng/phút, phớt TC-NBR tiêu chuẩn JIS là đủ. Với bơm hóa chất nên nâng cấp lên mechanical seal để giảm rủi ro rò rỉ và kéo dài tuổi thọ thiết bị.
Câu hỏi thường gặp về phớt trục quay máy bơm
Phớt trục máy bơm bị rò rỉ thì phải làm gì?
Khi phớt trục bị rò rỉ, cần dừng bơm và thay phớt sớm nhất có thể. Không nên tiếp tục vận hành vì trục sẽ bị mòn nhanh do phớt hỏng chạy khô. Trước khi thay, kiểm tra độ mòn bề mặt trục tại vị trí phớt – nếu có rãnh mòn sâu hơn 0.2mm cần thay trục hoặc dùng bạc lót trục (sleeve) trước khi lắp phớt mới.
Phớt NBR có dùng được cho máy bơm hóa chất không?
Phớt NBR chỉ phù hợp cho dầu khoáng và nước thông thường. Với máy bơm hóa chất tiếp xúc axit, kiềm, dung môi hay nước nóng trên 120°C, bắt buộc phải dùng Viton FKM hoặc EPDM. Sử dụng NBR trong môi trường hóa chất sẽ gây trương nở, mất đàn hồi và rò rỉ chỉ sau vài ngày đến vài tuần vận hành.
Nên thay phớt trục máy bơm định kỳ bao lâu một lần?
Với bơm nước sạch vận hành liên tục, nên thay phớt định kỳ 12–18 tháng. Với bơm hóa chất, kiểm tra phớt mỗi 6 tháng và thay ngay khi phát hiện thấm ướt tại vị trí phớt. Dấu hiệu cần thay phớt sớm bao gồm: vết ướt quanh vỏ bơm, tiếng rít khi khởi động, và nhiệt độ vỏ bơm tăng bất thường.
Phớt trục quay Viton có đắt hơn NBR nhiều không?
Phớt Viton FKM thường đắt hơn NBR từ 3–8 lần tùy kích thước và nhãn hiệu. Tuy nhiên, với ứng dụng bơm hóa chất, chi phí phớt Viton là không đáng kể so với chi phí dừng máy khẩn cấp, làm sạch rò rỉ hóa chất và hư hỏng trục bơm. Đầu tư đúng vật liệu từ đầu luôn tiết kiệm chi phí tổng thể trong dài hạn.
Sản phẩm liên quan
Liên hệ tư vấn phớt trục quay máy bơm
Bancaosu.com cung cấp phớt trục quay NBR, Viton FKM, EPDM và PTFE đầy đủ kích thước tiêu chuẩn JIS/DIN, sẵn hàng tại Hà Nội và TP.HCM. Tư vấn miễn phí chọn đúng loại phớt theo thông số máy bơm. Xem thêm vòng đệm O-ring và ron cao su công nghiệp.
Hotline: HN 0383.373.800 | HCM 0936.038.400 | Email: lienhe@bancaosu.com | Website: bancaosu.com
